"Vlekken genezen, maar de ziel is moeilijker te genezen"

Opgehaald van: Morgunblaðið 19.05.2013. Artikelauteur Egill Ólafsson

Hjördís is nooit naar de politie gegaan, ondanks dat ze al jarenlang te maken had met huiselijk geweld.

"Blauwe plekken genezen, maar het is moeilijker om de ziel te helen," zegt Hjördís Guðlaugsdóttir, een kleuterjuf die negen jaar lang huiselijk geweld heeft meegemaakt. Ze benadrukt dat het ontzettend belangrijk is voor slachtoffers van geweld om hulp te zoeken, zelfs als het geweld al lang geleden is gestopt.

Hjördís is nooit naar de politie gegaan, ondanks dat ze jarenlang met huiselijk geweld te maken had. "Ik weet eigenlijk niet waarom ik niet naar de politie ben gegaan. Natuurlijk heb ik lange tijd ontkend dat ik geweld meemaakte. Dat kan deels verklaard worden door schaamte en isolement, maar ik heb het grootste deel van mijn leven in het buitenland gewoond. Later speelde angst ook een rol. Ik was gewoon bang om naar de politie te gaan."

Waarom was je bang om naar de politie te gaan?

"Ik was bang dat als hij erachter zou komen dat ik naar de politie was gegaan, hij me iets heel ernstigs zou aandoen. Ik was ook bang voor vooroordelen van de politie. Ik was een 'buitenlander' in het land waar ik woonde."

Ontkenning en schaamte

Heb je geprobeerd te verbergen wat er zich in huis afspeelde?

"Ja, ik heb het heel geheim gehouden. Het was makkelijk om het geheim te houden voor mijn familie, mede omdat ik het grootste deel van de tijd in het buitenland woonde. Ik hield het ook geheim voor vrienden daar. Sommigen vermoedden wel dat er iets aan de hand was, maar niet dat de situatie zo ernstig was."

Werd je toen niet lastiggevallen door je vrienden?

"Mensen vertelden me dat er hulp beschikbaar was als ik die wilde accepteren, en ze fluisterden me toe dat het gedrag van die man niet normaal was."

Wat voor een schok is het voor iemand om geslagen te worden door iemand om wie hij of zij geeft?

"Het is een enorme schok. Je ontkent het ook al snel. Ik zei tegen mezelf dat het gewoon niet kon dat ik dit meemaakte en dat ik iets verkeerd had begrepen; dat ik er middenin terecht was gekomen en dat de klap niet voor mij bedoeld was."

"Dan voel je ook schaamte omdat je dit hebt laten gebeuren. Ikzelf had zulke negatieve opvattingen over slachtoffers van geweld. De schaamte heeft ook te maken met het feit dat ik niet de juiste keuze heb gemaakt, dat wil zeggen dat ik niet had moeten inzien dat die man zo was."

Toch heb je niet zelf besloten om de relatie te beëindigen.

"Nee, ik zat in een vicieuze cirkel zoals veel mensen die meemaken. Voordat het fysieke geweld begon, was ik er mentaal al helemaal aan onderdoor gegaan. Je moet bedenken dat ik nooit veel zelfvertrouwen heb gehad. Ik werd als kind gepest en dat heeft mijn leven getekend. Dus ik was kwetsbaar toen het psychische geweld begon."

"Een van de redenen waarom ik hem niet verliet, was omdat ik zijn redder wilde zijn. Ik wilde degene zijn die hem op het rechte pad bracht en van hem een ​​goed mens maakte."

Hij geloofde dat de situatie zou verbeteren.

Heb je al lange tijd de hoop gekoesterd dat de dingen beter zouden worden?

"Ja, ik hield vast aan die hoop, vooral tijdens de laatste 2-3 jaar van onze relatie, toen het geweld op zijn ergst was."

Was het geweld sterk gerelateerd aan alcoholgebruik?

"Het emotioneel misbruik was er al vanaf het begin van onze relatie, hoewel ik me dat misschien pas later realiseerde. Het fysieke misbruik hield aanvankelijk verband met alcoholgebruik. 2-3 jaar later begon hij fysiek geweld te gebruiken, ook al was hij niet onder invloed van alcohol."

"Waren we met dezelfde man getrouwd?"

Er wordt wel eens gezegd dat huiselijk geweld niet per se voortkomt uit een kortstondige emotie, maar dat het geweld juist georganiseerd is. Wat vindt u daarvan?

"Ik bedoel, dit is geen momentane misstap, hoewel de dader altijd wel een excuus heeft. Er is altijd een bepaald proces gaande. Ze vinden ook altijd wel een manier om geweld te gebruiken en steeds verder te gaan."

Ik heb met veel slachtoffers van geweld gesproken en je hoort vaak dezelfde verhalen. Mensen vragen me zelfs: "Waren we met dezelfde man getrouwd?" Dat komt omdat het proces zo vergelijkbaar is. Het begint met emotioneel misbruik, gevolgd door fysiek en soms seksueel misbruik. Er zijn ook vaak vergelijkbare dingen die het geweld uitlokken. Alles wat je zegt en doet is fout. Het kan zijn dat hij de ene dag boos was omdat de stapel kranten op tafel de verkeerde kant op lag. Dan leg je het recht zoals hij wil, maar de volgende dag is hij boos omdat de stapel kranten de andere kant op ligt. Je wist dus nooit hoe je je moest gedragen, omdat hij steeds van gedachten veranderde. Ik denk dat dat ook een deel was van mijn instorting."

Voortdurend denigrerende opmerkingen

Vond je de psychische mishandeling erger dan de fysieke?

"Ja, de blauwe plekken genezen, maar het is moeilijker om de ziel te helen. Er blijven littekens achter die lang zichtbaar blijven. Hoewel ik heel hard aan mezelf heb gewerkt en het al jaren geleden is dat ik deze relatie heb beëindigd, komen er soms nog nare herinneringen boven. Bepaalde woorden of lichaamshoudingen kunnen dit triggeren. Dit zijn gevolgen van het psychische misbruik."

Wat bedoel je precies met emotioneel misbruik?

"Emotioneel misbruik kent vele vormen. We gingen bijvoorbeeld een keer naar een dansfeest en een man vroeg me ten dans. Toen ik terugkwam, zei mijn ex lachend tegen me: 'Hij heeft medelijden met je gekregen en besloten om met een dwaas zoals jij te dansen.'"

Hij deed er alles aan om me te kleineren. Hij noemde me dom en zei vaak dat geen enkele andere man naar me zou omkijken, dat ik gek was en dat ik het nooit alleen zou redden. Het waren dus voortdurende, vernederende opmerkingen."

Heeft dit ertoe bijgedragen dat je jezelf niet vertrouwde om de relatie te beëindigen?

"Ja, de mentale inzinking weerhoudt je ervan om te vertrekken. Je bent er absoluut van overtuigd dat je onmogelijk bent, zoals hij al zei."

Ik denk niet dat ik zo lang in deze relatie zou zijn gebleven als ik thuis had gewoond, dichter bij mijn sociale vangnet. Angst hield me ook in zijn greep. Als je door angst wordt beheerst, zie je de mogelijkheden niet. Je ziet alleen wat er recht voor je neus is, en soms onderschat je de situatie."

Ik was bang dat hij me zou vermoorden.

Uiteindelijk besloot je de relatie te beëindigen. Hoe is dat gegaan?

"In die tijd zat ik vast in een appartement buiten de stad waar ik pas na drie maanden uit kon. Die periode was erg moeilijk. Hij probeerde me nog verder te breken, zodat ik niet weg zou gaan. En toch dacht hij dat hij behulpzaam was, bijvoorbeeld bij de verdeling van de nalatenschap."

Heeft u in die periode enige vorm van ondersteuning ontvangen?

"Nee, maar het hielp wel dat ik een enorme opluchting voelde nu ik eindelijk deze beslissing had genomen. Ik was vastbesloten om er niet op terug te komen, ook al kwamen er elke dag twijfels op. Ik wilde leven. Ik was gewoon bang dat hij me zou vermoorden, en ik wilde leven, ondanks alles."

Heeft het lang geduurd voordat je deze levenservaring kon verwerken?

"Het heeft lang geduurd voordat ik aan mijn problemen begon te werken. Het duurde een jaar voordat ik terug naar IJsland verhuisde en daarna gingen er nog 3-4 jaar voorbij voordat ik echt aan mezelf begon te werken. In die tijd las ik zelfhulpboeken en brochures van het vrouwenopvanghuis, maar ik gooide ze weg met de gedachte dat dit niet op mij van toepassing was."

De wond moet worden doorgeprikt zodat hij eindelijk kan genezen.

Waar zocht je hulp?

"Aanvankelijk ging ik naar Stígamót voor individuele therapie en groepswerk. Daarna ging ik naar gesprekken in het vrouwenopvanghuis en maakte ik gebruik van de hulp van vrienden en familie. De beste hulp kreeg ik van een goede vriendin die iets soortgelijks had meegemaakt. We hebben veel gepraat. Dit soort reflectie op ervaringen is zo belangrijk in het herstelproces. Inzien dat je niet alleen bent in wat je hebt meegemaakt en dat mijn interpretatie van de situatie niet zo verkeerd was als de dader me had ingeprent."

Was het nodig om deze interviews af te nemen, zo lang na het einde van de relatie?

"Ja, absoluut. Ik denk niet dat ik zo goed hersteld zou zijn als ik dit niet had gedaan. Ik raad mensen die geweld hebben meegemaakt, van welke aard dan ook, 150% aan om hulp te zoeken om de gevolgen te verwerken. Dergelijke hulp is bijvoorbeeld beschikbaar bij het vrouwenopvanghuis."

"Ik heb veel voorbeelden gezien van mensen die geweld hebben meegemaakt. Als ze deze levenservaring niet verwerken, is het alsof er een onbehandelde bijl in een graf blijft steken die steeds weer schade aanricht. Pas als de bijl erin wordt gestoken en de wond wordt schoongemaakt, kan de wond eindelijk beginnen te genezen."

Het is belangrijk om een ​​beschadigd zelfbeeld te herstellen.

Het is bekend dat vrouwen die in een gewelddadige relatie hebben gezeten, deze soms verlaten en een soortgelijke relatie aangaan.

"Ja, je kunt er nooit zeker van zijn dat je niet opnieuw in zo'n relatie terechtkomt, zelfs niet als je aan je problemen hebt gewerkt. Ik geloof echter dat het vooral een verstoorde identiteit is die je kwetsbaarder maakt voor zo'n relatie. Een verstoorde identiteit speelt ook een belangrijke rol in waarom het zo moeilijk is om er weer uit te stappen."

"Het is ook een feit dat misbruikers, en ik bedoel zowel mannen als vrouwen, op de een of andere manier tekenen van een gebroken identiteit bij mensen zien en daar hun slag slaan. Als ze een gebroken persoon zien, weten ze dat het makkelijker is om die te controleren dan iemand die sterker is."

Hoe kunnen mensen die slachtoffer zijn geweest van huiselijk geweld het vertrouwen in anderen weer terugwinnen?

"Het kan lang duren. Het heeft bij mij ook lang geduurd, vooral omdat ik het moeilijk vond om mannen te vertrouwen."

Je hebt uiteindelijk toch een man gekregen.

"Ja, gelukkig wel. Ik heb een geweldige man ontmoet. Voorheen vluchtte ik altijd weg als ik voelde dat een relatie serieus werd. Ik wilde ook van deze man weglopen nadat we elkaar hadden ontmoet, maar toen namen mijn vrienden het heft in handen en lieten ze me inzien dat ik nu de grote stap moest zetten. Ik vond het moeilijk om weer in het diepe te springen. Maar ik zei tegen mezelf: je kunt de loterij niet winnen als je geen lot hebt."

Kort samengevat:

▪ Onderzoek wijst uit dat het ervaren van geweld diverse negatieve gevolgen heeft voor de gezondheid van mensen. Deze gevolgen betreffen zowel de fysieke als de mentale gezondheid. 

▪ Slachtoffers van geweld hebben een grotere kans op alcohol- of drugsmisbruik en kampen vaker met obesitas. 

▪ Suïcidale gedachten komen ongeveer twee keer zo vaak voor bij mensen die geweld hebben meegemaakt als bij mensen die geen geweld hebben meegemaakt. 

▪ Depressie, angststoornissen, problemen met het bewegingsapparaat en hart- en bloeddrukproblemen komen vaker voor bij slachtoffers van geweld dan bij mensen die geen geweld hebben meegemaakt. 

▪ Uit een kwantitatief onderzoek dat Hjördís in 2007 aan de lerarenopleiding uitvoerde, bleek dat degenen die geweld hadden meegemaakt in 85% van de gevallen meer dan vijf psychische en fysieke gezondheidsproblemen hadden gemeld, en ongeveer een derde van hen zelfs meer dan vijftien, naast zelfbeschadigend gedrag zoals eetstoornissen, alcoholmisbruik en drugsgebruik.

Steun voor het vrouwenopvanghuis is cruciaal, zodat vrouwen die geweld hebben meegemaakt, begeleiding, steun en hulp kunnen krijgen bij het verwerken van hun ervaringen en het opnieuw opbouwen van hun leven.